Ayurvedisch koken voor je gezondheid

Ayurvedisch koken voor je gezondheid

Weet je dat voeding één van de krachtigste middelen is om gezond te blijven en te herstellen van ziekte? Volgens ayurveda kan voeding je helen, maar ook ziek maken. Je voelt je fit, helder, licht en soepel als je voeding eet die bij je past. In deze blog neem ik je mee langs een aantal basisprincipes uit de ayurvedische keuken.

Alles is energie

Laten we beginnen met de basis: alles is energie, ‘prana’. Deze vitale levenskracht vind je terug in de vijf elementen aarde, water, vuur, lucht en ether. Jouw eigen lichaam en geest zijn de sleutel om te bepalen welke voeding het beste bij jou past. Als je al eens een consult hebt gehad bij onze specialisten Lita of Kiran, weet je met welke unieke combinatie van deze elementen jij geboren bent. Dat beschrijven we met een combinatie van de dosha’s vata (dat bestaat uit lucht en ether), pitta (vuur en een beetje olieachtig water) en kapha (aarde en water). En je weet dat deze geboorteconstitutie door leefstijl, ervaringen, voeding en andere factoren wel eens uit balans kan raken. Raken de vijf elementen in je lichaam en geest gedurende langere tijd erg verstoord ten opzichte van je geboorteconstitutie, dan kun je ziek worden.

De natuur kan je helen

Behalve jijzelf bestaat ook alles in de wereld om je heen uit deze vijf elementen. De oude Indiase wijzen wisten dat alles in de natuur – mits goed gebruikt – je kan helen. Dat goede gebruik is gebaseerd op het principe dat de combinatie van gelijke energie verstorend kan werken, terwijl ongelijke energie elkaar terug in balans kan brengen. Elk element heeft zo zijn specifieke eigenschappen. Door er even bij stil te staan en te kijken naar de natuur, kun je er zo al een paar noemen. Laten we dat eens doen. In het vata-seizoen (ja, ook in de seizoenen spelen de elementen een rol!), hebben de meesten van ons te maken met een verhoging van de vata-energie in ons lijf en hoofd. De wind blaast de bladeren van de bomen, je doet een dikke trui of jas aan tegen de kou, je smeert je droge huid in met een goede olie, en je bent nóg aan het bijkomen van de stressvolle eindejaarperiode. Dit zorgt ervoor dat je de eigenschappen van vata echt ervaart in je lijf en hoofd. De mobiele, lichte, koude, ruwe, heldere, subtiele en droge eigenschappen van lucht en ether vertalen zich in onrust en stress in je hoofd, een droge huid en ogen, koude handen en voeten, strammere spieren en gewrichten en misschien kun je ook wat moeilijker naar het toilet.

Eet jezelf terug in balans

Goed. Dat is de situatie: je geboorteconstitutie is uit balans. En nu? Als je weet dat je voeding uit diezelfde elementen bestaat als waaruit jij bestaat, is het dan niet logisch dat je voeding gebruikt om weer terug in balans te komen? Bovendien vinden de kapha-, pitta- en vata-energieën hun basis in je darmen. Door te eten, consumeer je levenskracht en creëer je leven. Niet vreemd dus, dat het in de ayurvedische keuken draait om de bereiding van gerechten op basis van juist deze elementen en het optimaliseren van je spijsvertering. Goed om te weten is trouwens dat de ayurvedische keuken niet per definitie gelijk is aan de Indiase keuken. Je kunt ook onze eigen Vlaamse en Hollandse kost perfect op ayurvedische wijze bereiden.

De ayurvedische basisprincipes voor koken

In de ayurvedische keuken ga je uit van een aantal eenvoudige basisprincipes:

  • Stem je voeding af op jouw onbalans. Eet altijd volgens de dosha die uit balans is. Ben je bijvoorbeeld wat grieperig, dan is je kapha verhoogd. Je voelt je zwaar, geconstipeerd, hebt last van slijm. Ingrediënten met een wrange, bittere en scherpe smaak helpen om kapha terug te balanceren. Een kop warme gemberthee, een warm gerecht van spinazie met zwarte peper of een kom warme soep helpen om je beter te voelen. Bij een ayurvedisch consult krijg je altijd een advies mee over de voeding die je helpt om in balans te blijven of te komen. Ook vind je er de voedingsmiddelen op die je beter even minder kunt gebruiken of kunt laten staan. Die lijst is dus een prima startpunt, handig! Kook je voor een gezin, dan hoef je trouwens niet voor iedereen apart te koken. Met kruiden stem je hetzelfde gerecht af op individuele behoeften.
  • Eet op het juiste moment, alleen als je honger voelt en niet te veel. Ayurveda is heel duidelijk over eten: volg het vlammetje van je spijsverteringsvuur. ’s Ochtends brandt er een klein vlammetje. Eet daarom liefst een warm ontbijt – en geen yoghurt – zodat dat vlammetje kan groeien. Tussen de middags brandt je vuur het hardst, om daarna weer in kracht af te nemen tegen de avond. Eet daarom voor de lunch je grootste en zwaarste maaltijd en ’s avonds eerder een lichte maaltijd (bijvoorbeeld een kommetje soep). Qua hoeveelheid spreken de oude teksten over de maat van twee gevulde handen voor je grootste maaltijd. Voel je nog geen honger? Dan zijn je darmen waarschijnlijk nog je vorige maal aan het verteren. Door te eten ‘omdat het etenstijd is’, belast je je spijsvertering, wat ervoor kan zorgen dat je lichaam ‘ama’ oftewel onverteerde voeding aanmaakt. Doe je dit regelmatig, dan kun je daar op de langere duur ziek van worden.
  • Kook met verse ingrediënten, die zijn rijk aan prana en voeden je lichaam écht. Verse ingrediënten bevatten de meeste levensenergie en smaken het lekkerst. Je lichaam herkent er de vijf elementen in, de bouwstenen om de tempel die jouw lichaam is te onderhouden. Bereid je maaltijden met verse ingrediënten, gewoon ouderwets op je fornuis. Geraffineerde voeding en kant-en-klaarmaaltijden bevatten helaas geen of nagenoeg geen levensenergie meer, door de manier van bereiden en doordat ze toch al een tijdje in de verpakking zitten. Soms zijn ze zelfs zó bewerkt, dat je lichaam de vijf elementen er niet meer in herkent, en niet weet hoe het de voeding moet verwerken. Prana vermindert als een gerecht langer dan acht uur geleden bereid is, als het is ingevroren, opgewarmd is in de magnetron, en door het gebruik van onnatuurlijke ingrediënten zoals kleurstoffen en bewaarmiddelen.
  • Gebruik lokale, liefst biologische ingrediënten die groeien in het seizoen. De plaatselijke natuur helpt je om in balans te blijven, met voeding die op dat moment past. Waarom lokaal? Omdat deze ingrediënten zijn ontstaan onder dezelfde omstandigheden als waarin jij leeft, en dus beter bij je passen. Ze zijn geoogst zodra ze volledig volgroeid en rijp waren en zijn maar kort vervoerd en bewaard voordat ze op jouw bord kwamen. Waarom liefst biologisch of onbespoten? Omdat deze ingrediënten gegroeid zijn met de hulp van de vijf elementen, en daarmee de maximale levenskracht (en mineralen en vitaminen) bevatten om jou te voeden. Deze ingrediënten hebben bovendien de rijkste smaak. Waarom seizoensgroenten? Omdat planten die we in de winter in onze eigen omgeving oogsten, van de natuur de energie en voedingsstoffen meekrijgen die we in de winter nodig hebben. We eten in de winter bijvoorbeeld graag stoofpotjes en stamppot: warme, wat zwaardere gerechten die langer op het vuur staan en daarmee de koude, lichte vata-energie temperen. In de zomer groeien de lichtere, koude planten, die we ook vaak rauw eten, zoals sla en komkommer.
  • Gebruik kruiden in je gerechten. Met kruiden geef je je maaltijden niet alleen meer smaak, ze voegen ook een specifieke energie toe aan je gerechten. Zo hebben zwarte peper, kaneel, tijm, rozemarijn en komijn een verwarmend effect, terwijl venkelzaad, kokos en koriander juist verkoelend werken. Verse gember ondersteunt de spijsvertering, terwijl zwarte kardemom helpt om proteïnen af te breken. Wil je het medicinale effect van kruiden optimaal gebruiken, dan smelt je eerst wat ghee (geklaarde boter) of verkoelende kokosolie in de pan. Daar voeg je de kruiden aan toe. De ghee werkt als een soort transportmiddel (anupana) om de medicinale werking van de kruiden tot diep in je cellen door te laten dringen. Even laten sudderen en pas dan voeg je de overige ingrediënten toe. Kook je bijvoorbeeld boerenkool in water, dan kun je de kruiden-met-vet eerst in de pan opwarmen, dan de fijngesneden kool toevoegen, even laten meebakken, en dan het water om de kool te garen. Of je voegt het kruiden-met-vet mengsel achteraf toe, als je de kool en de aardappels fijnstampt.
  • Combineer de zes smaken in je maaltijden. Is het je ook al eens opgevallen dat maaltijden uit andere culturen vaak bestaan uit meerdere kleine gerechtjes? Tapas, mezze, je komt ze vaak niet toevallig samen tegen. Hoe meer van de zes smaken (zoet, zout, zuur, bitter, wrang en scherp) je combineert in één maaltijd, hoe helender het effect ervan is. Proef maar eens goed welke smaak je herkent in groene bladgroenten, witlof, citroen, verse gember, zwarte peper, wortel of pompoen. Zuivel en fruit horen trouwens niet thuis in een ayurvedisch bereid gerecht, die eet je apart met een uur tussenpauze.
  • Kook en eet met aandacht. Weet je dat je de kans op een bevredigd gevoel na het eten verhoogt door zelf met een prettig gevoel je maaltijden te bereiden? Hoe dichter je bij je voeding staat, hoe meer je je ermee verbonden voelt. Dus, ruim je kasten uit, gooi alles weg wat over datum is, maak je koelkast eens goed schoon, en zorg voor een opgeruimd aanrecht, scherpe messen en schone keukenaccessoire, kleed de tafel mooi aan en maak een frisse start. Planning helpt, zodat je alles in huis hebt en niet hoeft te stressen tijdens het koken zelf. Wees rustig en liefdevol wanneer je gerechten bereid en ze opeet. Emoties kunnen je spijsvertering immers danig verstoren. Je spijsvertering start al op terwijl je gerechten bereidt, ruikt en op je bord ziet liggen. Ga rustig aan tafel zitten, haal even diep adem en kijk naar wat er op je bord ligt. Eet op je gemak, met aandacht, in een rustige omgeving en kauw goed. Daardoor functioneert je spijsvertering optimaal en voel je je tevreden na het eten. Die spreekwoordelijke brok in je keel zorgt ervoor dat voeding niet rustig in je lichaam opgenomen kan worden. Mindful eten begint met mindful koken.

Kun je verteren wat je eet?

Tenslotte nog dit. Ook als je enkel ‘gezonde’ voeding eet, kun je je niet goed voelen. Uiteindelijk gaat het erom welke voeding je kunt verteren. Als je – tijdelijk – uit balans bent, kunnen ook goede voedingsmiddelen even minder bijdragen aan je gezondheid. Een opgeblazen gevoel, oprispingen, misselijkheid, winderigheid, brandend maagzuur, diarree of juist obstipatie zijn voorbeelden van
symptomen van een spijsvertering die niet optimaal functioneert. Met een polsdiagnose en een uitgebreide kennismaking stellen onze specialisten de oorzaak van je ongemak vast, waarna ze je kunnen adviseren hoe voeding je kan helpen.

Begin met de eerste stap

Ben jij geen keukenprins(es)? Geen paniek! Rome is ook niet op één dag gebouwd. Begin gewoon stapje voor stapje met ayurvedisch koken en ontdek dat het in de praktijk veel leuker is dan je denkt! Meer weten? Op onze blog vind je lekkere recepten, in de webshop vind je keukenkruiden en enkele kookboeken, en onze specialisten informeren je graag over de voeding die jou helpt om vitaal en fit te blijven.

Disclaimer
Deze artikelen hebben tot doel informatie te verschaffen over ayurvedische tradities. Deze informatie is niet bedoeld als diagnose, behandeling, genezing of preventie van welke ziekte dan ook. Als je ernstige, acute of chronische gezondheidsproblemen hebt, neem dan contact op met je huisarts. Indien je advies wenst van een ervaren ayurvedisch specialist bel of email dan naar Ayurveda Specialist. Neem vooraf contact op met de specialist indien je kruiden, supplementen of olie wenst te gebruiken bij kinderen, tijdens zwangerschap of tijdens het geven van borstvoeding.

Deel dit